افکت گیتار چیست؟ معرفی مهمترین افکتها برای مبتدیان
آموزشگاه موسیقی فاگوتمقاله هاافکت گیتار چیست؟ معرفی مهمترین افکتها برای مبتدیان
افکت گیتار چیست؟ آشنایی با مهمترین افکتهای گیتار برای مبتدیان
اگر به اجرای نوازندگان گیتار الکتریک گوش داده باشید، احتمالاً متوجه شدهاید که صدای گیتار همیشه شبیه صدای خام ساز نیست. گاهی صدا خشن و سنگین میشود، گاهی انعکاس پیدا میکند، گاهی حالتی فضایی و شناور دارد و گاهی به نظر میرسد چند گیتار بهطور همزمان در حال نواختن هستند. بخش زیادی از این تغییرات به کمک افکت گیتار ایجاد میشود.
افکتها به نوازنده اجازه میدهند صدای اولیه گیتار را تغییر دهد و آن را متناسب با سبک موسیقی، فضای قطعه و سلیقه شخصی خود شکل دهد. از یک اوردرایو ملایم در بلوز گرفته تا دیستورشن سنگین در راک و متال یا ریورب عمیق در موسیقیهای فضاساز، هر افکت شخصیت متفاوتی به صدای ساز میدهد.
اگر تازه وارد دنیای گیتار الکتریک شدهاید، لازم نیست از همان ابتدا دهها افکت مختلف را بشناسید. آشنایی با چند افکت اصلی کافی است تا درک بسیار بهتری از صداسازی با گیتار پیدا کنید.
افکت گیتار چیست؟
افکت گیتار وسیله یا پردازشی است که سیگنال صدای گیتار را دریافت میکند و پیش از رسیدن آن به آمپلیفایر یا سیستم صوتی، ویژگیهای آن را تغییر میدهد. این تغییر میتواند مربوط به شدت صدا، رنگ صوتی، زمان، فرکانس، زیر و بمی یا میزان اعوجاج باشد.
پدالهای افکت معمولاً میان گیتار و آمپلیفایر قرار میگیرند. سیگنال ابتدا از گیتار وارد افکت شده، در آن پردازش میشود و سپس به آمپلیفایر میرسد. چند پدال نیز میتوانند پشت سر هم قرار بگیرند تا ترکیبی از چند نوع افکت ایجاد شود.
برای مثال با استفاده از افکتها میتوان:
- صدای گیتار را خشن و سنگین کرد.
- به صدا انعکاس و فضای بیشتری داد.
- نتها را کشیدهتر و یکنواختتر کرد.
- صدایی شبیه نواختن همزمان چند ساز ایجاد کرد.
- فرکانسهای بم، میانی یا زیر را تغییر داد.
- صداهای ریتمیک، موجدار یا روانگردان ایجاد کرد.
به همین دلیل افکت گیتار فقط وسیلهای برای متفاوت کردن صدا نیست؛ بلکه میتواند به یکی از بخشهای مهم هویت صوتی نوازنده تبدیل شود.
تفاوت افکت گیتار و پدال افکت چیست؟
افکت به خودِ تغییری گفته میشود که روی صدا اتفاق میافتد، در حالی که پدال افکت یکی از ابزارهایی است که آن افکت را ایجاد میکند.
برای مثال «دیستورشن» نام یک نوع افکت است و پدال دیستورشن وسیلهای است که این افکت را روی صدای گیتار اعمال میکند.
امروزه افکتهای گیتار ممکن است در شکلهای مختلفی در دسترس باشند:
- پدالهای جداگانه
- دستگاههای چندافکته
- افکتهای داخلی بعضی آمپلیفایرها
- نرمافزارها و افزونههای ضبط موسیقی
- پردازشگرهای دیجیتال گیتار
بنابراین برای استفاده از افکت لزوماً مجبور نیستید تعداد زیادی پدال جداگانه خریداری کنید.
مهمترین انواع افکت گیتار برای مبتدیان
افکتهای گیتار بسیار متنوع هستند، اما تعدادی از آنها بسیار رایجترند. برای شروع بهتر است ابتدا عملکرد همین افکتهای اصلی را بشناسید.
اوردرایو؛ صدایی گرم و کمی خشن
افکت اوردرایو چیست؟
اوردرایو صدایی شبیه آمپلیفایری ایجاد میکند که شدت ورودی آن بالا رفته و به مرز اشباع رسیده است. نتیجه معمولاً صدایی گرم، پرحجم و کمی خشن است که هنوز بخش زیادی از شخصیت طبیعی گیتار را حفظ میکند.
اوردرایو نسبت به دیستورشن معمولاً ملایمتر است و واکنش بیشتری به شدت نوازندگی دارد؛ یعنی با ضربههای آرام میتوان صدای تمیزتری شنید و با محکمتر نواختن، میزان شکستگی صدا افزایش پیدا میکند. باس نیز توضیح میدهد که اوردرایو معمولاً از برش نرمتر سیگنال استفاده میکند و نسبت به دیستورشن حالت طبیعیتری دارد.
اوردرایو در سبکهایی مانند:
- بلوز
- راک
- کانتری
- راک کلاسیک
کاربرد زیادی دارد.
دیستورشن؛ صدای قدرتمند و سنگین
افکت دیستورشن چیست؟
دیستورشن یکی از شناختهشدهترین انواع افکت گیتار الکتریک است. این افکت با ایجاد اعوجاج بیشتر، صدایی فشردهتر، خشنتر و سنگینتر نسبت به اوردرایو تولید میکند.
فندر دیستورشن را افکتی با مقدار گین زیاد و صدایی شدیدتر معرفی میکند که میتواند کشش نتها را نیز افزایش دهد. به همین دلیل این افکت یکی از صداهای مهم در سبکهای راک و متال محسوب میشود.
اگر صدای ریفهای سنگین گیتار را دوست دارید، احتمالاً دیستورشن یکی از اولین افکتهایی است که توجه شما را جلب خواهد کرد.
فاز؛ صدایی خشنتر و وحشیتر
تفاوت فاز و دیستورشن چیست؟
فاز نیز نوعی اعوجاج ایجاد میکند، اما شخصیت صوتی آن با دیستورشن تفاوت دارد. صدای فاز معمولاً خامتر، فشردهتر و زبرتر شنیده میشود و در بعضی تنظیمات حالتی تقریباً انفجاری به گیتار میدهد.
این افکت بهخصوص با موسیقی راک دهههای گذشته شناخته میشود و هنوز هم در راک، موسیقی تجربی و سبکهای آلترناتیو کاربرد فراوانی دارد. رولند نیز فاز را یکی از انواع افکتهای اعوجاج با شخصیت خشنتر معرفی میکند.
بهطور بسیار ساده میتوان تفاوت این سه افکت را چنین در نظر گرفت:
- اوردرایو: گرم و طبیعیتر
- دیستورشن: سنگین و کنترلشدهتر
- فاز: خشن، زبر و خاصتر
کمپرسور؛ کنترل شدت صدای گیتار
کمپرسور گیتار چه کاری انجام میدهد؟
کمپرسور شاید در اولین برخورد به اندازه دیستورشن یا دیلی هیجانانگیز به نظر نرسد، اما یکی از کاربردیترین ابزارهای صداسازی است.
کمپرسور اختلاف میان صداهای خیلی بلند و خیلی آرام را کمتر میکند. در نتیجه اجرای نوازنده میتواند یکنواختتر و کنترلشدهتر شنیده شود و کشش بعضی نتها نیز افزایش پیدا کند.
کمپرسور بهخصوص برای اجرای:
- ریتمهای تمیز
- فانک
- کانتری
- آرپژ
- قطعاتی با اختلاف شدت زیاد بین نتها
کاربرد دارد.
دیلی؛ تکرار صدای گیتار
افکت دیلی چیست؟
دیلی یکی از محبوبترین افکتهای گیتار است. این افکت نسخهای از صدای اصلی را با کمی تأخیر دوباره پخش میکند و به همین دلیل حالتی شبیه پژواک به وجود میآورد.
با تغییر تنظیمات دیلی میتوان از یک تکرار کوتاه و ظریف تا چندین تکرار طولانی و فضایی ایجاد کرد.
سه تنظیم مهم در بسیاری از دیلیها عبارتاند از:
- زمان: فاصله میان صدای اصلی و تکرار آن
- بازخورد: تعداد تقریبی تکرارها
- سطح افکت: میزان بلندی صدای تکرارشده نسبت به صدای اصلی
دیلی میتواند برای سولو، آرپژ، موسیقی فضاساز و حتی ساخت الگوهای ریتمیک استفاده شود.
ریورب؛ ایجاد حس فضا
افکت ریورب چیست؟
اگر در یک سالن بزرگ، راهرو یا فضای خالی دست بزنید، صدا بلافاصله ناپدید نمیشود و انعکاسهای متعددی از محیط شنیده میشود. ریورب تلاش میکند چنین احساس فضایی را به شکل مصنوعی ایجاد کند.
برخلاف دیلی که معمولاً تکرارهای مشخصی از صدا تولید میکند، ریورب مجموعهای از بازتابهای نزدیک به هم ایجاد میکند و باعث میشود صدا دارای فضا و عمق بیشتری باشد.
از انواع رایج ریورب میتوان به شبیهسازی:
- اتاق
- سالن
- صفحه فلزی
- فنر
اشاره کرد.
حتی مقدار کمی ریورب میتواند صدای خشک گیتار را طبیعیتر و دلنشینتر کند.
کورس؛ صدایی پهن و چندلایه
افکت کورس چگونه کار میکند؟
کورس باعث میشود گیتار تا حدی شبیه چند ساز که تقریباً همزمان یک بخش را اجرا میکنند شنیده شود.
برای ایجاد این حالت، نسخهای از سیگنال اصلی ساخته شده و با مقدار کمی تأخیر و تغییر زیر و بمی در کنار صدای اصلی قرار میگیرد. نتیجه صدایی پهنتر، شناورتر و چندلایه است.
کورس برای صداهای تمیز گیتار بسیار محبوب است و در سبکهایی مانند پاپ، راک، آلترناتیو و موسیقی فضاساز شنیده میشود.
ترمولو؛ بالا و پایین شدن منظم صدا
افکت ترمولو چیست؟
در ترمولو بلندی صدای گیتار بهصورت منظم افزایش و کاهش پیدا میکند و حالتی ضربانی یا موجدار ایجاد میشود.
ترمولو را نباید با اهرمی که روی بعضی گیتارها وجود دارد اشتباه گرفت. آن اهرم با تغییر کشش سیمها، زیر و بمی نت را تغییر میدهد؛ اما افکت ترمولو روی شدت صدا اثر میگذارد.
فیزر؛ حرکت چرخشی در صدا
افکت فیزر چیست؟
فیزر با ایجاد تغییرات پیوسته در بخشهایی از طیف فرکانسی، صدایی چرخان و متحرک ایجاد میکند. این افکت معمولاً حالت روان، موجدار و تا حدی روانگردان دارد.
با تغییر سرعت و عمق فیزر میتوان افکت را بسیار ظریف یا کاملاً مشخص کرد.
فلنجر؛ صدای جاروبشونده و فضایی
فلنجر نیز به خانواده افکتهای حرکتی تعلق دارد، اما معمولاً صدای آن شدیدتر و مشخصتر از کورس است.
در این افکت نسخهای بسیار کوتاه و متغیر از سیگنال در کنار صدای اصلی قرار میگیرد و حالتی جاروبشونده ایجاد میشود. رولند این صدا را به حرکت صوتی رفتوبرگشتی شبیه میداند که به دلیل تأخیر بسیار کوتاه میان سیگنالها به وجود میآید.
وا؛ افکتی شبیه صدای انسان
پدال وا چگونه کار میکند؟غروب شونده چ کوفتیه(
پدال وا یکی از قابلتشخیصترین افکتهای گیتار است. این افکت با حرکت دادن یک فیلتر در محدوده فرکانسی، رنگ صدای گیتار را تغییر میدهد و صدایی شبیه تلفظ «وا» ایجاد میکند.
با حرکت دادن پدال به سمت جلو معمولاً صدا روشنتر و با حرکت آن به سمت عقب صدا تیرهتر میشود.
وا در سبکهایی مانند فانک، راک و متال استفاده میشود و به نوازنده امکان میدهد هنگام اجرا تغییرات صوتی را با پای خود کنترل کند.
اکولایزر؛ شکل دادن دقیقتر به رنگ صدا
اکولایزر به شما اجازه میدهد بخشهای مختلف فرکانسی صدای گیتار را تقویت یا کاهش دهید.
برای مثال میتوانید:
- فرکانسهای بم را بیشتر کنید.
- صدای میانی را برجسته کنید.
- فرکانسهای زیر را کاهش دهید.
- بخشی از صدای ناخوشایند را کنترل کنید.
اکولایزر در مقایسه با افکتهایی مثل دیستورشن تغییر نمایشی کمتری ایجاد میکند، اما ابزار بسیار قدرتمندی برای ساخت رنگ صدای دقیقتر است.
ترتیب افکتهای گیتار چگونه است؟
وقتی چند پدال داشته باشید، ترتیب قرار گرفتن آنها روی صدای نهایی تأثیر میگذارد.
یک ترتیب رایج برای شروع میتواند به شکل زیر باشد:
گیتار ← کمپرسور یا وا ← اوردرایو و دیستورشن ← افکتهای حرکتی مانند کورس و فیزر ← دیلی ← ریورب ← آمپلیفایر
برای مثال قرار دادن دیلی پس از دیستورشن معمولاً تکرارهای واضحتری ایجاد میکند و ریورب نیز اغلب در بخشهای پایانی زنجیره قرار میگیرد. باس این الگو را بهعنوان یکی از روشهای رایج معرفی میکند.
با این حال ترتیب افکتها قانون غیرقابلتغییری ندارد. تغییر جای پدالها میتواند نتایج صوتی متفاوت و گاهی بسیار جذابی ایجاد کند؛ بنابراین پس از یادگیری اصول اولیه، آزمایش کردن بخش مهمی از صداسازی است.
برای شروع چه افکتهایی لازم داریم؟
یک نوازنده مبتدی به همه افکتها نیاز ندارد. در واقع بهتر است ابتدا تعداد محدودی افکت را امتحان کنید تا دقیقاً متوجه عملکرد هرکدام شوید. فندر نیز پیشنهاد میکند مبتدیان ابتدا با یک افکت کار کنند و پس از شناخت آن، سراغ ترکیب چند افکت بروند.
برای شروع میتوانید بر اساس سبک مورد علاقه خود انتخاب کنید:
- راک و متال: اوردرایو یا دیستورشن
- بلوز: اوردرایو و ریورب
- پاپ و راک تمیز: کورس، ریورب و دیلی
- موسیقی فضاساز: ریورب و دیلی
- فانک: کمپرسور و وا
اگر هنوز نمیدانید کدام صدا را بیشتر دوست دارید، یک دستگاه چندافکته نیز میتواند راه مناسبی برای تجربه تعداد زیادی افکت بدون خرید چندین پدال جداگانه باشد.
آیا افکت باعث بهتر شدن نوازندگی میشود؟
افکت میتواند صدای گیتار را جذابتر کند، اما جای تکنیک صحیح نوازندگی را نمیگیرد.
حتی بعضی افکتها مانند دیلی یا دیستورشن میتوانند اشتباهات ریتمیک، نویز سیمها یا ضعف در کنترل نوازندگی را واضحتر کنند. بنابراین بهتر است همزمان با شناخت افکتها، روی مواردی مانند:
- ریتم
- تمیزی اجرای نتها
- کنترل مضراب
- تعویض آکورد
- کنترل نویز سیمها
- دینامیک نوازندگی
نیز تمرکز داشته باشید.
سوالات متداول درباره افکت گیتار
آیا برای گیتار الکتریک حتماً به افکت نیاز داریم؟
خیر. گیتار الکتریک بدون افکت نیز قابل استفاده است. افکتها برای تغییر و گسترش دامنه صوتی ساز استفاده میشوند و اجباری نیستند.
بهترین افکت گیتار برای مبتدیان چیست؟
یک پاسخ ثابت برای همه وجود ندارد. اگر به راک علاقه دارید، اوردرایو یا دیستورشن انتخاب خوبی برای شروع است. برای صداهای تمیز و فضایی، ریورب و دیلی گزینههای مناسبتری هستند.
تفاوت دیستورشن و اوردرایو چیست؟
اوردرایو معمولاً اعوجاج ملایمتر و طبیعیتری ایجاد میکند، در حالی که دیستورشن صدایی شدیدتر، اشباعتر و سنگینتر دارد.
تفاوت دیلی و ریورب چیست؟
دیلی نسخههایی مشخص از صدای اصلی را با فاصله زمانی تکرار میکند، اما ریورب مجموعهای از بازتابها را ایجاد میکند تا حس حضور در یک فضای واقعی یا شبیهسازیشده شکل بگیرد.
آیا میتوان چند افکت را همزمان استفاده کرد؟
بله. پدالها را میتوان بهصورت زنجیرهای به یکدیگر متصل کرد و چند افکت را همزمان به کار برد. ترتیب آنها نیز روی نتیجه نهایی تأثیر دارد.
پدال جداگانه بهتر است یا دستگاه چندافکته؟
هرکدام مزایای خود را دارند. پدالهای جداگانه کنترل ساده و مستقیمی روی یک افکت مشخص میدهند، در حالی که دستگاههای چندافکته امکان آزمایش تعداد زیادی صدا را در یک دستگاه فراهم میکنند. برای مبتدیانی که هنوز صدای مورد علاقه خود را پیدا نکردهاند، چندافکته میتواند گزینه کاربردیتری باشد.
جمعبندی
افکت گیتار ابزاری برای تغییر، شکل دادن و شخصیسازی صدای گیتار است. از اوردرایو و دیستورشن برای ایجاد صدای خشن گرفته تا دیلی و ریورب برای ساخت فضا و کورس، فیزر و فلنجر برای ایجاد حرکت در صدا، هر افکت وظیفه متفاوتی دارد.
برای شروع لازم نیست همه انواع افکت گیتار را خریداری کنید. ابتدا صدای خام ساز خود را بشناسید، سپس یکی دو افکت متناسب با سبک مورد علاقهتان را امتحان کنید. با شناخت بهتر هر افکت و ترکیب تدریجی آنها میتوانید به صدایی برسید که هم با نوع موسیقی شما هماهنگ باشد و هم شخصیت نوازندگی خودتان را نشان دهد.
